Хуб, имруз ман мехоҳам, ки дар бораи назорати эндокринӣ гӯям.
Барои дар бораи назорати эндокринӣ нақл кардан,
ман бояд дар бораи ду ғадудҳои асосӣ гӯям.
Аввал, гипоталамус ман дар ин ҷо --
инро тасвир мекунам – ва дар ин расми васеъ
танҳо назари таҳриқдиҳандаи
гипоталамус мавҷуд аст.
Ғадуди асосии оядае, ки ба мо лозим аст ,
ғадуди ҳипофизӣ мебошад.
Ғадуди ҳипофизӣ ғадуде аст, ки
дар поёни гипоталамус ҷойгир шудааст.
Дар ин ҷо шумо дида метавонед, ки гипоталамус
сохтмони пеши мағзӣ аст,
ва ҳипофиз дар он ҷойгир аст.
Ҳамон аъзои мағзи сар гипоталамус
аз мағзи сар ва системаи асабӣ иборат буда, ҳипофиз
сигналҳои асабиро қабул мекунад
ва он сигналҳоро ба ғадудхои хипофизӣ мефиристад, ки он
ниҳоятан ғадудҳои эндокринӣ ва
ҳормонҳои бадани инсонро назорат мекунад.
2 намуди ғадудҳои ҳипофизӣ мебошад.
Шумо ғадудҳои ҳипофизии пеш
ва ғадудҳои ҳипофизии пушт доред.
Гипоталамус бо қисмҳои пеш ва пушт
бо ду роҳ амал мекунад.
Пас, ин бо ғадуди ҳипофизии пеш
аввалан тавассути системаи портали гипофизия амал мекунад, ки
ман ҳамин намудро дар ин ҷо тасвир кардаам.
Системаи портали гипофизия
системаи капилярист, ки зарфхои хуни хурд
байни гипоталамус ва ғадуди ҳипофизӣ
парвоз мекунад.
Гипоталамус ҳормонҳоро
дар даруни ин системаҳои хурд пинҳон мекунад, онҳо
ба ғадуди ҳипофизӣ сигнал мефиристанд
ва ҳамин мисоли сигнали паракринӣ,
ё сигнали вилоятӣ шуда метавонад.
Як мисоли ҳормони гипоталамус, ки
ба ғадуди ҳипофизӣ сигнал мефиристад,
ҳормони гонадотропин-ихроҷшаванда мебошад.
Гонадотропин-ҳормони ихроҷшаванда
ба ҳипофизи пеш меравад
ва онро аз
ҳормони ихроҷи нассоси
ё ҳормони лиминатсия ба танзим медарорад.
Ҳормонхо барои сайёхат ба гонадхо мераванд--
дар мардҳо ин тухмҳо, дар занҳо ин тухмдонҳо
мебошад ва онҳо барои
хориҷ кардани ҳормонҳо гонадҳоро ба танзим медароранд.
Мисоли дигар ин чӣ тавр гипоталамус
ғадуди ҳипофизиро назорат мекунад, ки он
ҳормонҳои хориҷкунанда- кортикотропинро ниҳоят
назорат мекунад.
Кортикотропин – ҳормони хориҷшаванда
ҳипофизи пешро ихроҷ мекунад, ки ин
ҳормони адренокотропин мебошад.
Ҳормони адренокотропикӣ ба пеши ғадудҳои адреналин ҳосилкунанда меравад,
ва ҳормони ғадудҳои адреналин хориҷкунандаро
ба танзим медарорад.
Дар якҷоягӣ ҳаракат карда истода, гипоталамус
инчунин ҳормони ғадуди сипаршаклро хориҷ мекунад..
Ҳормони сипаршакл-ҳосилкунанда
ба пеши хипофиз меравад ва and it
ин сипаршакл хориҷкунанда
пеши ҳипофизро ба танзим медарорад.
Ҳормони сипаршакл-танзимкунанда
ва ин ғадуди сипаршакл ихроҷи ҳормонҳои ,
тироксин ва триодотиронинро ба танзим медарорад.
Барои давом додани руйхат,
шумо ҳормони афзоиш -- ихроҷшаванда доред.
Ҳормони афзоиш – ихроҷшаванда
сигнали гипоталамус буда, ғадудҳои ҳипофизӣ
ва ҳормони афзоишро хориҷ мекунад.
Ҳормони афзоиш ба устухонҳои дароз ва мушакҳои калони танаатон меравад
ва онро ба танзим медарорад.
Охирон, мо
омори шиддатноки пролактин дорем.
Омори шиддатноки пролактин каме дигар аст,
чунки ин доимо хориҷ мешавад.
Вақте ки ихроҷкуниро мемонад,
баъд ғадуди ҳипофизӣ
ба ихроҷи пролактин сигнал медиҳад, ки он
ҳормоне мебошад, ки дар батни модарон аз шир иборат аст.
Баъзе ҳормонҳои ҳипофизии пеш
барои танзими дигар ғадудҳои эндокринӣ равона мешавад,
аммо баъзе ғадудҳои ҳипофизии
пеш бевосита ба дигар қисмҳои бадан таъсир мерасонад,
ба монанди ҳормони афзоиш ва пролактин.
Як ҳамворе ҳаст, ки
барои ба хотир мондани ман ёрӣ медиҳад.
Барои он, ки ҳамаи ин ҳормонҳои ҳамвор
ҳормонҳои тропикӣ номида шудаанд.
Биёен ранги дигар мегирем.
Ҳормонҳои тропикӣ ҳормонҳое мобошанд, ки
дигар ғадудҳои эндокриниро ба танзим медароранд.
Ғадудҳои ҳипофизии эндокринӣ, ҳормонҳои бевосита мебошанд,ки
аз пролактин ва ҳормони афзоиш иборат ҳастанд.
Э - барои эндорфинҳо мебошад, ки
ман дар ин рӯйхат дохил накардаам, барои он ки ҳипофизи пеш
эндорфинҳо хориҷ мекунад, вале
бисёри дигар танаро иҷро мекунад.
Ҳамин тавр, Э барои эндорфинҳо мебошад, аммо ғадуди эндокринии ҳипофизӣ
барои ҳормонҳои бевосита аст.
Ҳормонҳои бевосита равонашавии қисми баданро ба танзим медарорад.
Ҳормони афзоиш бевосита утухонҳо ва мушакҳоро
ва пролактин лактатсияро ба танзим медарорад.
Гипоталамус ба ҳипофизи хориҷшавандаи пеш
тавассути системаи портали ҳипофизия
ё капиляри хурд сигнал медиҳад.
Гипоталамус бо ҳипофизи пушт ҳам муошират мекунад
ва тавассути ба танзим дарории асабҳое, ки
ба ҳипофизи борик медаванд, иҷро мекунад.
Гипоталамус аз асабҳо
ба ҳипофизи пушт сигнал мефиристад
ва сабаби ҳипофизи пушт
ихроҷ кардани сари ҳормон ҳам мебошад.
Ман мехоҳам нуктае баён кунам, барои он ки ҳипофизи пушт
ҳормонҳоро хориҷ мекунад, аммо
он асосан аз гипоталамус сохта шудааст ва
дар ҳипофизи пушт захира карда шудааст.
2 ҳормони асоси ин ҲЗВ ва окситосин мебошад.
ҲЗВ ин ҳормони зидди вирусҳо мебошад.
Ин ҷамъоварии каналҳоро дар гурдахо
барои нигоҳ доштани об ба танзим медарорад.
Окситосин ин ҳормоне, ки дар
шиддатнокии бачадони занон иштирок мекунад.
Ҳамин тавр шумо мебинед, ки бисёри назорати эндокринӣ дар баданамон
ба пушт ба ғадуди ҳипофизӣ меравад, ки он
аз тарафи гипоталамус назорат карда мешавад ва
дар байни системаи асаб
ва системаи эндокринӣ кӯпрук месозад.
Пас, чунин андозаи ҳормонҳо,
идеяи байнашонро зебо идора мекунанд.
Ин дар хақиқат ҳам танҳо як қисми бадане мебошад, ки
тавассути паёми химиявӣ дигар қисми баданро ба танзим медарорад.