Оё шумо ягон маротиба фикр кардаед, ки
қисмҳои гуногуни танаи мо муошират мекунанд?
Ман фикр мекунам, ки мо бисёр вақт худи баданро
ҳамон системаи мукаммал меҳисобем.
Аммо дар ҳақиқат баданамон аз якчанд қисм иборат аст.
Бисёр системаҳои органики мавҷуданд.
Ҳар яки онҳо узо доранд.
Ҳамаи ин органҳо аз бофтаҳо сохта шудаанд.
Ҳамаи ин бофтаҳо аз ҳуҷайраҳо сохта шудаанд.
Ба ин бовар кардан мушкил аст, аммо 100 триллион -
ё тақрибан 100 триллион ҳуҷайраҳо дар бадани мо мавҷуд аст.
Пас ин тааҷҷубовар аст, ки 100 триллион
иншооти гуногун чи тавр муошират мекунанд?
Хуб, ин як роҳ тавассути системаи асабҳо
ва роҳҳои пеш аз гузоштани асабҳо.
Вале ҳар як қисми тана бо асабҳо алоқаманд нестанд.
Ман маънои онро дорам, ки чи тавр, масалан, як қисми мағзи сар
бо як қисми гурда ба алоқа меравад?
Хуб,мо ба ин ҷо моем,ки
дар бораи системаи эндокринӣ гап занем.
Системаи эндокринӣ системаи
органикие аст, ки ғадудҳо номида мешавад.
Ин ғадудҳо паёмҳои кимиёвии худро пинҳон мекунанд, ки
Ҳормонҳо номида мешаванд.
Онҳо ҳамон хабарҳои кимиёвии хурдро хориҷ мекунанд, ки
Ҳормонҳо дар даруни ҷуйборҳои хун номида мешаванд.
Ҳамин тавр онҳо метавонанд, ки аз як қисм ба дигар қисми тана
барои оғози эффект гардиш кунанд.
Бисёр қисми бадан мавҷуд аст, ки
ҳормонҳоро барои муошират истифода мебаранд.
Аммо баъзе узвҳо бо ин
методи муошират муайян кардаанд ва мо инро
ғадудҳои эндокринӣ меномем.
Ҳамин тавр як ғадуди эндокринии калон
гипоталамус аст.
Гипоталамус дар ин ҷо ҷойгир шудааст.
Ин як аъзои пеши мағзи сар аст.
Ҳамчун аъзои мағзи сар, ин бисёр сигналҳоро, ки
мо дар бораи системаи асаб гап зада будем, қабул мекунад.
Пас, ҳамон сигналҳои асаб ба мағзи сар равона мешавад.
Гипоталамус, ки ҳамчун
аъзои дуюмин системаи эндокринӣ аст,
сигналҳоро ба даруни ғадудҳои ҳипофизӣ равона мекунад.
Азбаски нақши дуюминро
дар системаи эндокринӣ ва системаи асаб мебозад,
ин аксар вақт тамоман ҳамчун маркази
назорати системаи эндокринӣ мегирад.
Боз барои ҳавасмандкунии ғадудҳои ҳипофизӣ,
гипоталамус баъзе ҳормонҳоро аз они худ мекунад.
Ҳамин тавр ин ХМВ ва окситосин месозад.
ХМВ ин ҳормон муқобили вирусҳо мебошад.
Ин дар бадани мо танзимгари асосии ҳаҷми сузишвори аст.
Окситосин гормони ҳавасмандкунии бачадон
барои бастани ақди никоҳ дар давраи ҳомиладори аст.
Пас, гипоталамус аъзои
мағзи сар ва аъзои системаи эндокринист, ки
он ҷо ҳамаи маркази назорат сар мешавад.
Дар поёни рости гипоталамус
ғадудҳои ҳипофизӣ ҷой гирифтааст.
Ғадудҳои ҳипофизӣ барои сангсор кардан,
дар тарафи рост ҷой гирифтаанд.
Гипоталамус андозаи ангурро гирифтааст.
Ғадудҳо ҳипофизӣ бошад,
андозаи нахуди сабзро гирифтааст.
Аммо ин нахуди сабзи хурд хеле муҳим
ва ин устоди ғадудҳо мебошад.
Ин устоди ғадудҳо ном гирифтааст барои он, ки
аз гипоталамус ҳавасмандгардони мегирад
ва ин бевосита ба системаи эндокринӣ,
ё дар камиаш қариб ба дигар ғадудҳои эндокринӣ равона мешавад,
чун функсияи онҳо дар ниҳоят
барои хуб кор кардани ғадудҳои ҳипофизӣ вобаста аст.
Ҳамон нахуди сабзи хурд қисми муҳими
системаи эндокринӣ мебошад.
Ҳамин тавр яке аз ғадудҳои эндокриние, ки
ба ҳипофиз равона карда мешавад, ғадуди сипаршакл ном дорад.
Ғадуди сипаршакл дар тарафи рости гардан ҷой гирифтааст.
Ин гирди нойи нафасро мепушонад.
Нойи нафаси шумо бензини шумо мебошад.
Пас, ғадуди сипаршакл дар гардани шумо
барои фуру бурдан мебошад.
Агар шумо дастатонро дар гирди Себи Одам рост нигоҳ доред
ва фуру баред, он чизи гуштин ба боло ва поён меравад,
ва ҳамон ғадуди сипаршакли шумо аст.
Як кори асосии он
метаболизми баданро ба танзим даровардан мебошад.
Ин тавассути ғадудҳои сипаршакли Т3 ва Т4.
Номи дигари Т3 триодотиронин мебошад.
Номи дигари Т4 бошад, тироксин аст.
Аммо ғадуди сипаршакл гормонҳоро истифода мебарад,
барои ҳавасмандгардонии метаболизми инсон,ки он муҳим аст
барои он, ки чи тавр бадани мо энергия мегирад.
Пас аз ғадудҳои сипаршакл
чор нуқтаҳо ҷамъияти аст, ки
ҳормонҳои паратироиди ном дорад.
Накши асосии паратгормон
ба танзим даровардани сатҳи хуни калсийи бадани инсон мебошад.
Сатҳи калсий дар хун
бисёр муҳим аст, барои он калсий
дар бадани мо бисёр мавзуъҳоро иҷро мекунад.
Ин дар пошидани мушакҳо иштирок мекунад.
Ин барои афзоиши устухонҳо иштирок мекунад.
Ҳамон функсияҳо дар ҳақиқат ҳам дар сатҳи калсий хассос ҳастанд
ва он дар гирди баданамон рушнои медиҳад.
Ҳамин тавр ҳормонҳои паратироиди, аз ҳамон чор нуқтахо,
дар тарафи пушт ғадуди сипаршакл, калсийро
тавассути ҳормонҳои паратироиди ё ХП ба танзим медарорад.
Баъд торс ҳаракат мекунад, мо ғадудҳои болои гурда дорем.
Ғадудҳои болои гурда дар
ҳамин ҷои гурда ҷой гирфтааст.
Онҳо ғадудҳои болои гурда ном гирифтаанд,
барои он ки онҳо наздик ба системаи гурдаие, ки
дар забони тиб системаи гурда ном дорад.
Аммо ба мо дар ҳақиқат ҳам минбаъд ба ду таксим кардани ғадудҳои болои гурда зарур аст,
қисми беруна ва қисми даруна.
Тарафи руйпуш аз они беруна ва қабати мағзи
ин қисми даруна мебошад.
Сабаби фарқияти ин
қисми беруна ва даруна дар
доштани ду функсияҳои гуногун мебошад.
Мо аз қисми беруна ё руйпуши ғадудҳои болои гурда сар мекунем.
Аз барои ҳамин моддаҳои фаъоли биологи, дар кортикостероиди болои гурда,
карда шудааст.
Ду мисоли калони моддаҳои фаъоли биологӣ
дар руйпуши болои гурда ин кортисол ва алдестерон аст.
Кортисол ин яке аз ҳормонҳои стресси мебошад.
Функсияи ин баланд кардани шакар дар хун дар вақти стресс
Ҳамин тавр мо энергия дорем.
Ин инчунин баъзе функсияҳои зидди илтихоби дорад.
Алдестерон ин яке аз ҳормонҳои калони
дар ҳаҷми хуни баданамон танзимкунанда
ва чи қадар моеъ дар рагҳо ва шарёнҳо ҳастанд.
Ҳамон чиз руйруш мебошад.
Қабати мағзи синфҳои ҳормоние, ки
катехоламинҳо ном дорад.
Ду мисоли калони катехоламинҳо ин
Эпинефрин ва норэпинефрин аст.
Ман кутоҳтар инро эпи ва норэпи мегирам.
Баъзан эпинефрин адриналин номида мешавад.
Он шояд каме ба шумо шинос бошад .
Аммо он катехоламинҳо дар ҳақиқат ҳам
дар баданамон ҳамчун мубориза ё парвоз иштирок мекунанд
адреналин ҷавоб медиҳад, ки мо стресс ё тарсовар
вазъият дорем.
Ҳамин тавр қисми мағзи ва руйпуши он
ғадудҳои адреналиниро мекунанд.
Вале барои руйхат ва баданро ба поён расонидан,
мо гонадҳо дорем.
Дар занҳо он тухмдон,
дар мардҳо тухмҳо мебошад.
Гонадҳо ҳормонҳои ҷинсиро хориҷ мекунанд.
Дар мардҳо тестостерон офарида мешавад.
Дар занҳо тухмдонҳо
эстерон ва проэстерон ҳастанд.
Вале ин ҳормонҳо ҷинси асосан
дар рушди ҷинси дуюмин,
хусусиятҳо ба монанди муйҳои пуст ва чаҳорчубаи бузургтар дар мардон
ва синаҳо дар занон дохил мешаванд.
Вале онҳо инчунин
моро ба марҳилаи ҳаёт, ки ҳамроҳи хусусияти ҷинсхо,
ба монанди афзоиш ва иртибот пеш мебарад, дохил мекунад.
Дар охир, аммо кам не, мо панкреат дорем.
Ин дар ҳамин ҷо дар болои шикам ҷой гирифтааст.
Ман панкреатро дао охир захира кардам,
барои он ки ин бевосита
бо ғадудҳои ҳипофизӣ ҳамчун ҳормонҳои эндокринӣ дохил намешавад.
Вале он ҳануз ҳам ҳормонҳои барои ба танзим гардонидани эффекти
қисми гуногуни баданро истифода мебарад.
Эффекти панкреат
назорати хуни одамро ба танзим медарорад.
Ин тавассути ҳормонҳои инсулин ва глюкаген иҷро мекунад.
Панкреат ҳаётан муҳим аст,
чунки бе ин ҳормонҳо инсулин ва глюкагенро ба танзим медарорад,ки
мо чи қадар шакар дар
хун бар зидди ҳуҷайраҳо дар бадан дорем.
Ин метавонад касалиҳои калони ба монанди диабетро роҳбари кунад.
Ҳамин тавр бо панкреат, мо метавонем
руйхати ғадудҳои асосии эндокриниро ба охир расонем.
Мо ба ҳамин ғадудҳо ва ҳормонҳо менигарем
ва мо дар бораи таъсирҳои гуногуни
дар бадан ба танзим овардашудаи онҳо фикр мекунем,
дар гардиши хунрезӣ
метавонанд зебои равшан шаванд.
Аслан ҳормонҳо
тавассути пардаи гилофаки дар ҳамон лахза ба гардиш меоянд.
Пас,проблемаи потенсиалии худро нишон медиҳад.
Агар гуем, ки шумо мағзи сар ҳастед
ва шумо ба гурдаҳо ҳаракат карда истодед,ки чизе гуед,
шумо ҳаракат карда истодаед,ки паём фиристед,
ва шумо дар хунрези мегузоред
онро ба у зада метавонед,
Чи тавр мефахмед, ки он ба ҳамон ҷо рафта истодааст?
Ман маънои онро дорам, ки оё ҳамаи ғадудҳо
барои он корро иҷро кардан кардан ҳаракат мекунанд?
Хуб, он ҳормонҳо бисёранд ба монанди мавчҳои радио, руй медиханд.
Дар шаҳр ё шаҳраки шумо, бисёр истгоҳҳои радиои гуногун ҳастанд
ва бисёр сурудҳои гуногун дар
истгоҳҳои радио дар вақти додашуда гузошта мешаванд.
Ҳатто шояд аз шаҳраки навбати,
шаҳраки шуморо мавчҳои радио пур кунанд.
Аммо агар шумо дар истгоҳхи махсус ба таври мушаххас танзим карда бошед,
шумо наметавонед, ки суруде
дар он аст, гиред.
Дар ҳамин роҳи монанд, ҳормон
гирифта нашудааст, агар
қабулкунандаи махсус мақсади ҳуҷайра бошад .
Қабулкунанда ва макони он
хеле муҳим барои функсияи ҳормон
муайян карда мешавад.
Мо синфҳое дорем,ки мо муайян кардани кадом ҳормонҳо
ба функсия меафтад, истифода мебарем.
Синфи якум ин ҳормонҳои аутокрини мебошанд.
Ҳормонҳои аутокрини
дар ҳуҷайра функсияи онро мекунанд.
Мисоли ин дар ситемаи эмгузарони Т-ҳуҷайра мебошад.
Ин дар ҳақиқат ҳам ҳормонҳоро пинҳон мекунад,
ки интерлейкин номида мешавад,
ба ҳуҷайра сигнал дода мешавад, барои афзоиши самараноки
ва функсияи эмгузарони.
Синфи дигар ин
ҳормонҳои паракрини мебошад.
Ҳормонҳои паракрини ба вилоятҳо функсия мекунад.
Мисоли онҳо шояд ҳормонҳое, ки
ба гипоталамус ба ғадудҳои ҳипофизӣ равона мешавад, хориҷ мешавад.
Дар охир, аммо дар руйхат нест,
синфи классикии ҳормонҳо ҳормонҳои эндокринӣ мебошанд.
Ҳормонҳо дар масофа функсия мекунанд.
Мисоли ин шояд ғадудҳои ҳипофизӣ гонадҳоро
ба танзим медароранд, роҳҳи дурро мегиранд.
Ҳамин тавр мо аутокрин, паракрин,
ва синфҳои эндокринӣ дорем, ки
ба мо барои муайян кардани функсияи ҳормонҳоро кумак мекунанд.
Ман ба шумо дар бораи бештари ҳормонҳо нақл кардам.
Аммо ин муаррифи аз ҳама роҳҳои муҳимтарин, ки
100 триллион қисмҳои индивидуалии хурди
бадани шумо муошират мекунанд.